Un molon de memòris                                                                                                                                                         

Papeta attèla lo chaval,

montan totis dos sus la carreta

per anar laurar l’ivern,

passar lo pilter l’estiu

o quèrre los costals per vendemiàs.

Mameta me mèna cap a l’estanh per amassar èrbas e saladas,

pissalaits,cosconilhas,bècs d’auca,

arrucats e mèmes rosèlas.

Pensi sovent a mameta qu’organisava nòstra vida.

Travalhava tot lo temps.

Es èla que m’aprenguèt las precaucions

que cal prene per manjar,per se vestir,

quand parlas,cossi se cal tener davant los autres.

Parlavan patoès totis dos quand èran sols.                                                                                                                    

Me promèni, lo soèr,al bòrd dal canal,l’estiu,ambe la Pauleta.

Finti amorosament la filha dal cosinièr

de la colonia de vacanças de La Franqui

que canta tota nuda sus un rocàs.

Me ven tornar la polida pastora

que regussava sa rauba per molzer las crabas

en fasquem veire sas cuèissas blancas.

Era pas granda,rondeleta mas pas tròp,

me semblava la femna dins tota son esplandor sexuala,

un amor de vendemiàs fòrt coma la nuèit.

Dansavem la valsa que te fa virar lo cap dusca al vertige.

Noss disiem pas rès mas los còs arrestavan pas de se dire que s’aimavan.

Per çò qu’ès dals amors se pòt pas dire tot a tot lo monde.                                                                                        

Me rapèli los Alemans que requisicionèran lo Moton

que fintava lo portal de l’estable comò se savià que tornarià pas.

Sentissi la flaira de las garnas de pin

trissadas sul camin al pus caud de l’estiu.

Entendi lo patoès que parlan doçament

de vielhas totas negras, dins l’ombra d’un ciprièr,

sus la tomba florida d’un soldat de 14,

un jove de 20 ans qu’avià paur d’i anar.

Lo cèl èra escur,plen de nivòlas negras,

lo Mignon,embalassat,galopava deja

quand lo folzer i tombèt davant lo nàs.

De fiòc,d’aiga espessa,la fòrta anilhada dal chaval

e mon paire qu’i cridava.                                                                                                                                                       

Cada òme garda dins son còr un canton

per i mettre lo seu vilatge e l’ostàl ont ès nascut,

la pichòta carrièra ensolelhada ont lo fasiàn marchar,

lo cloquièr que s’enarta e que se vei de lenc.

Los paisatges que m’esmogan lo mai son los de mon pais,

las vinhas,los pins,la mar,las femnas que cantan per vendemiàs.

E tot çò que manjan,e tot çò que vevem,

un vin,un formatgge,un repais,un paisatge.

Aimavi montar al granièr,quand plòvia,ambe mon fraire o mon cosin.

Ausissi encara lo bruch de la pluèja sus los teules.

Sentissià lo dedins,la polsa e lo vièlh.

Las velhadas passadas al pè dal fuòc.

Legissiem e contavem als autres çò qu’èra sul jornal

o dins lo liure de la bibliotèca.                                                                                                                                           

Me sovendrai totjorn d’aquèlas oras passadas ambe tu,

una nuèit de setembre cauda e perfumada,

al pè d’un platanièr,dins l’èrba seca,sus la rota de Besièrs.

Cada còp qu’i passi finti lo platanièr,lo rèc e pensi a tu.

T’apelavas Carmen e aviàs la pèl doça.

Son aqui,los vièlhs,al solèlh de genièr,comò de cernalhas.

Parlon patoès.

Passon lo temps,cadun ambe sas joiàs e sas trencaduras,fenhent la finfa.

Tota ma vida ,jove,ai entendut parlar de las vinhas,

dal vin,dals chavals, dal travalh.

L’estiu papeta sortissià davans la pòrta

e anava s’assetar sus la finèstra per veire passar lo monde .

Nosautres,los pichons, anavem escotar tot çò que disian.                                                                                                  

Me rapèli de Canet,la bòria ont mon paire èra regidor.

I demorèt 28 ans.

Erem sèt familhas,italianas,espanhòlas,francesas.

Quand qualqu’un nos venià veire

i montravem la cava e l’estable en prumièr.

Los paures son sols a se podre maridar per amor.

Pòdon causir perdéqué an pas rès a balhar

e esperan pas rès de l’autre qu’ès beleu pus paure qu’èlis.

Los ovrièrs agricòlas avian pas una grossa mesada.

Ai viscut duscas a17 ans dins una bòria.

Las bestias m’atiravan,aimavi las sonhar,las tocar,las sentir.

Passavi los dijous,los dimenges e las vacanças a m’occupar d’èlas.

Cò que m’agradava lo mai èran los chavals.

Quand dintravi dins l’estable lo soèr,quand avian begut,

que manjavan la civada,ambe de palha fresca juncas als ginolhs,

que solas remenavan las cogas,

que s’ausissià lo bruch de las cadenas e de las maissas,

m’arestavi al mitan e los fintavi comò se los aviài pas jamai vistes.                                                                                

Era lo temps de las cerièras,al mès de mai.

Venguèri te quèrre a la gara,un matin de solèlh

ont las ombras jogavan sul canal quand bufava l’aureta.

Eras mai polida que de costuma.

Aviàs la beutat d’una ròsa fresca.

N’i a una qu’apelavi Madama e i aprenguèri a nadar,un dimenge,a Valras ;

Un jorn nos balhavem la man e nos promenavem dins Paris.

Me menavas veire çò qu’aviài pas vist,te menavi veire çò que coneissiàs pas.

Aviài retengut una cramba per ièu e tu n’aviàs pas,saviàs pas ont anar.

L’ai encontrada dins Tolosa,per astre,sus la plaça dal Capitòli

un jorn que me promenavi sens trò saupre ont anar.

Nos èrem coneguts i a plan temps,mai de 20 ans.

M’aprochèri d’èla,me reconeguèt e agèt un risolet

comò s’èra segura de me trapar aqui.

Es a n’aquèl moment que me revelhèri.                                                                                                                             

Asagavem l’òrt ambe l’aiga dal rèc

qu’arrivava dins una rega que la menava ont voliàs.

Es polit un òrt plan tengut,es un endreit agradiu,plasent,

un lòc ont aimavem anar mèmes quand aviem pas rès a i faire.

Las flairas d’autres còps son diferentas de las de uèi.

Eran de sentidas caudas,plan coloradas,gaujosas.

Me soveni de l’ase de Tanaèl,grand,pelut,estreit,

ambe de grandas aurelhas,que de còps n’i avià una que se plegava.

Lo naut de La Bada es la vinha que preferavi.

Es la prumièra que crompèt papeta en 1910.

Es dins aquèla vinha que tombèt,en lauran,

un soèr de mars 1956 quand montava lo calabrun .

Aimi la granda plaça platanièra de Labastida ont se jòga a las bòlas.

Quand sòs assetat aqui,davant la Comuna,al solèlh,

que lo vent bufa pas,un matin de julhet,

te sembla que sòs en dacòm mai.                                                                                                                                    

Ai jogat al rubi qualquas annadas, e aimavi aquèl jòc,

a Carcassona,a Capestanh,a Caurs.

Quand as jogat al rubi es comò quand as estat marin,minaire o paracasudista,

fas partida d’una comunautat,d’una frairanha per tota ta vida.

La meuna guerra sòsquèt la guerra d’Argeria.

M’envièran guerrejar pendent 17 meses

dins un regiment de paracasudistas.

Volguèri pas sautar,èri antimilitarista.

Per ièu i agèt quatre moments :

la suspresa,l’indignacion,l’acostumença e la vergonha.

Ai pas enveja de ne dire mai.

Quand sòs venguda me veire a Bofaric,qu’una joià !

Demorèrem tres jorns al leièt.                                                                                                                                            

De còps los amors se desnosan,

es la fin,la copadura,la rompedura.

Quand de còps arriva dins una vida ?

Quand se desnosa l’amor ne demòra totjorn un qu’ès magencat.                                                                             

Aqui los remembres de ma vida,en forra-bora.

Es comò quand dorbisses un albom de fotòs,que fulhetejas,

N’i a que fintas pas,d’autras que regardas

e qualquas unas ont demòras un moment,los uèlhs bagnats.

Cossi marcha la remenbrança ?

Cossi foncionan los sovenirs e la memòria ?

La memòria es traidòra.

Mas los sovenirs nos ajudan per passar lo cap.

Los vièlhs n’an beson per viure e los contan

per demorar un moment de mai ambe los que los escotan.                                                                                               

Jaume Carbonèl

Març de 2014